Drejtësi dhe ligj
Punonjës dhe profesionistë të sistemit të drejtësisë
Problemi
Një relacion i hartuar me AI citon një vendim të gjykatës më të lartë që nuk ekziston, si në rastin më poshtë. Numri, viti dhe arsyetimi duken të zakonshëm, ndaj askush nuk e kërkon, dhe askund nuk shënohet pse u pranua.
31 kurse · 5 të posaçme për këtë profesion
Një proces nga puna juaj
Sa kohë ju merr hartimi i një mendimi ligjor ose i një projektvendimi?
- Hapi 1AI-ja kërkon burimet dhe harton projektin e parë nga dosja.
- Hapi 2Çdo vendim, nen dhe citim e kontrolloni në burimin zyrtar para se ta përdorni.
- Hapi 3Çdo kontroll e shënoni në fletën e verifikimit.
- Ku del gabimiProjekti citon një vendim unifikues të Gjykatës së Lartë që nuk ekziston, me një fjali në thonjëza.
- Kontrolli juajGjeni vendimin në burimin zyrtar dhe, brenda tij, fjalinë e cituar fjalë për fjalë.
Çfarë u mat dhe si kontrolloni
Çfarë ndryshoi, sipas matjes
Me një mjet kërkimi ligjor ose me një model arsyetues, koha ra me afërsisht 20 deri në 28% në pesë nga gjashtë detyrat e një juristi të ri. Përjashtim bëri hartimi i një marrëveshjeje konfidencialiteti.
Kush u mat: Studentë të viteve të fundit të drejtësisë në dy fakultete në SHBA. U caktuan rastësisht të punonin me një mjet kërkimi ligjor, me një model arsyetues ose pa to.
Kufizimi: U matën studentë të drejtësisë, jo juristë ose gjyqtarë në praktikë. Me këto mjete, burimet ligjore të shpikura ishin të rralla, por nuk munguan.
Kontrolli, hap pas hapi
- Kërkoni çdo vendim të Gjykatës së Lartë që përmend projekti, me numër dhe datë, në listat e publikuara në gjykataelarte.gov.al dhe në QBZ. Vendimet për njësimin ose ndryshimin e praktikës gjyqësore botohen në Fletoren Zyrtare (neni 485, pika 2, i Kodit të Procedurës Civile).
- Hapni tekstin e plotë të vendimit dhe gjeni fjalë për fjalë fjalinë që citon projekti, te rregulli i së drejtës që ka formuluar gjykata. Nëse vendimi nuk gjendet ose fjalia nuk është aty, hiqni referencën dhe thonjëzat nga projekti.
- Mos e përdorni AI-në për të vërtetuar që vendimi ekziston ose që citimi është i saktë. Vërtetojeni vetëm te burimi zyrtar, jo te një përmbledhje apo te një faqe e tretë.
- Në shënimin për gjyqtarin, pranë çdo autoriteti vendosni lidhjen ku e verifikuat. Kontrolloni njësoj autoritetet që vijnë nga shkresat e palëve, para se t'i kaloni në projekt, dhe shënoni qartë si të pagjetura ato që nuk gjenden.
Në kurs shqyrtoni dhe hartoni dokumente ligjore me AI, me një protokoll për të kontrolluar citimet, aktet dhe nenet.
Për këtë proces ju ndihmon kursi «AI për drejtësi: Rishikimi i dokumenteve», 8 orë.
Gabim i dokumentuar
Vendimi unifikues nr. 3, datë 15.10.2021, nuk ekziston
Një paragraf nga projekti i arsyetimit të një vendimi civil për një detyrim të kontestuar. E harton me AI ndihmësi ligjor i gjykatës së shkallës së parë, për gjyqtarin.
Burimi: Gjyqësori i Anglisë dhe Uellsit, 2025, dhe 3 të tjera.
Pse nuk bie në sy
Nëse gjyqtari e nënshkruan, në vendimin e gjykatës hyn një vendim unifikues që askush nuk mund ta gjejë. Kështu ndodhi në shtetin e Xhorxhias në SHBA. Gjykata e apelit prishi një vendim të shkallës së parë që mbështetej në dy vendime gjyqësore që nuk ekzistojnë. AI-ja nuk e gjeti vendimin në ndonjë regjistër; e prodhoi si vazhdim të besueshëm të tekstit. Vendimi ka organin e duhur dhe formatin «nr., datë» që përdorin vetë listat e Gjykatës së Lartë. Ka edhe një vit të besueshëm dhe një fjali në thonjëza që lexohet si rregulli i së drejtës që formulon gjykata. Fjalia thotë pikërisht atë që i duhet arsyetimit, prandaj lexohet si konfirmim. Një vendim unifikues është autoritet që rrallë vihet në dyshim, dhe kush kontrollon vetëm nëse rregulli «duket i drejtë» e kalon pa e hapur. Problemi nuk është nëse rregulli është i saktë: rregulli mbështetet te një vendim që nuk ekziston.
Ku është dokumentuar ky gabim: Udhëzime për gjyqtarët dhe stafin e gjykatave (Gjyqësori i Anglisë dhe Uellsit, tetor 2025; CEPEJ e Këshillit të Evropës, dhjetor 2025), vendim gjykate (Gjykata e Apelit e shtetit Xhorxhia, SHBA, qershor 2025) dhe një bazë të dhënash me vendime gjyqësore për përmbajtje të sajuar nga AI (shtator 2026).Burimet: Gjyqësori i Anglisë dhe Uellsit, 2025; Komisioni Evropian për Efikasitetin e Drejtësisë (CEPEJ), 2025; Gjykata e Apelit e shtetit Georgia, SHBA, 2025; baza e rasteve të halucinacioneve të AI-së, 2026.Rastin më sipër e kemi shkruar ne, për punën në Shqipëri; ligjet që përmend janë kontrolluar në tekstin zyrtar.
Si duket
Projekti i AI-së (arsyetimi)Kjo mënyrë arsyetimi është në përputhje me vendimin unifikues të Kolegjeve të Bashkuara të Gjykatës së Lartë nr. 3, datë 15.10.2021, sipas të cilit «mesazhet elektronike ndërmjet palëve, kur nuk kundërshtohen, përbëjnë provë të mjaftueshme për ekzistencën e detyrimit».
Kontrolli në burimet zyrtareFaqja e Gjykatës së Lartë, listat «Vendime unifikuese në vite», «Vendime Kolegjet e Bashkuara» dhe «Vendime për njësimin/ndryshimin e praktikës gjyqësore»: asnjë vendim nr. 3, datë 15.10.2021. QBZ, vendimet e Gjykatës së Lartë të tetorit 2021: vetëm me datë 8 dhe 13 tetor.
Kurse të specializuara për këtë profesion
Kurse për dokumentet, përkthimin, provat dhe verifikimin në punën e drejtësisë. Vendimet juridike mbeten njerëzore.
AI për drejtësi: Orientim
AI për drejtësi: Rishikimi i dokumenteve
AI për drejtësi: Përkthimi dhe terminologjia
AI për drejtësi: Të dhëna dhe prova
AI për drejtësi: Përgatitje për vlerësim
Çfarë keni në fund
Për çdo vendim që citon relacioni, plotësoni një fletë verifikimi para se relacioni t'i shkojë gjyqtarit ose prokurorit. Aty shënoni ku e kërkuat në burimin zyrtar, çfarë gjetët, kush e konfirmoi dhe kur. Pastaj një shkallë më e lartë mund t'i rihapë të njëjtat burime.
Punonjës dhe profesionistë të sistemit të drejtësisë
Në katalog i gjeni të 31 kurset, me filtra për formatin dhe kohën.